سفرنامه ناصرالدین شاه به فرنگ، ناصرالدین شاه قاجار با مقدمه عبدالله مستوفی
سفرنامهی ناصرالدین شاه به فرنگ (روزنامهی خاطرات ناصر الدین شاه در سفر اول فرنگستان). به قلم ناصر الدین شاه (حکومت: ۱۲۶۴ – ۱۳۱۳ق)، که خود، بر این سفرنامه، «روزنامه» و «کتابچه» نام نهاده است.
این سفر به ترغیب میرزا حسین خان سپهسالار اعظم، صدراعظم وقت، و دعوت امپراتور اتریش، فرانسوا ژوزف اول، برای بازدید از نمایشگاه بین المللی وین در ۲۱ صفر ۱۲۹۰ / ۱۸۷۳ انجام گرفته و در آن حاجی میرزا حسین خان مشیر الدوله، چند تن از شاهزادگان قاجاری، و درباریان متشخص همچون عزالدوله، اعتضادالسلطنه حسامالسلطنه، نصرهالدوله، عمادالدوله، الله قلی خان ایلخانی، عضدالملک، علاء الدوله، حسنعلیخان وزیر فواید، مخبرالدوله، معتمدالملک، شجاعالسلطنه، امینالدوله، امین السلطان، حکیم الممالک، محمد حسن خان صنیع الدوله، دکتر طولوزان، عکاسباشی، غلامحسین خان محقق و عدهای از آجودانها و خدمهی دربار تهران ملازم شاه بودهاند. ناصر الدین شاه، در این سفر، از کشورهای روسیه، آلمان، بلژیک، انگلیس، فرانسه، سویس، ایتالیا، اتریش، و عثمانی بازدید کرد. این سفر را مشیر الدوله برای آن تدارک دید که شاه و ملازمان ذینفوذ او را با تمدن غرب آشنا سازد و از این رو زمینهای مساعد برای اصلاحات و ترقی ایران فراهم آورد.
ناصرالدین شاه از جمله پادشاهانی بود که سفر را جزء لاینفک سیستم حکومتی خود قرار داده بود و هر از چندگاهی سفرهایی در شهرهای ایران و یا کشورهای خارجی انجام میداد و از جمله عادات پسندیده وی نگارش یادداشتهای روزانه و حتی چاپ و انتشار آنها بود. اولین سفر به سال ۱۲۹۰ق. به انجام رسید. این سفر روز شنبه ۲۱ صفر از تهران آغاز و روز جمعه جمعه ۳ شعبان همین سال با برگشت وی به تهران به اتمام رسید. در این سفر شاه با همراهان خود از تهران به انزلی و از آنجا با کشتی به قفقاز و روسیه رفت سپس به ترتیب از آلمان، بلژیک، انگلستان، فرانسه سوئیس، ایتالیا، اتریش و عثمانی دیدن کرد و سرانجام از راه قفقاز با کشتی به انزلی بازگشت و رهسپار تهران گردید. در این سفر که حدود پنج ماه به طول کشید، از طرف امپراتورها و پادشاهان و امرا و رؤسای جمهوری ممالکی که شاه به آنجا رفته، همهگونه احترام به عمل آمده و همه جا نشان درجه اول کشور که به پادشاهان داده میشده، به دست رؤسای دول به شاه تقدیم شده است.
