تاریخ تشیع در اسپانیا و مغرب قرون وسطی: فرهنگ، آثار، سیاست و اندیشه شیعی در مغرب و اندلس، محمدرضا شهیدی‌پاک
بزرگ‌ترین پدیده‌ی تاریخ تشیع در قرون وسطی برآمدن دولت تشیع بنی حمود در اندلس وسقوط امویان به دست این سلسله‌ی کوچک محلی است و پدیده‌های ماندگار تاریخ مغرب ظهور دولت ادریسیان در مغرب اقصی و تأسیس دولت فاطمیان با نام فاطمه الزهرا و با شعایر سیاسی مذهبی شیعی در مغرب ادنی و آفریقیه و سلطه‌ی شیعه بر سیسیل و مدیترانه غربی است و در کتاب دولت فاطمیان در مغرب به فرایند برآمدن و آسیب‌شناسی سقوط و مهاجرت فاطمیان از مغرب را نشان داده است. پژوهش حاضر برآیند تحلیلی نوشته‌های یاد شده است.
گزارش کتاب
پراکندگی تشیع در غرب اسلامی از مسلمات تاریخ و جغرافیای اسلامی است و یکی از مهم‌ترین ابعاد تاریخ نگاری تشیع در اسپانیا در قرون وسطی بررسی علل جلوگیری از انتشار تشیع در اسپانیا و سرکوب و مهار اندیشه‌های آن در مغرب و تعیین سرانجام آن در غرب اسلامی است. چنانکه در متون مربوط به فتوحات اسلامی در مغرب و اندلس آمده است. نیروهایی از وابستگان به حضرت علی(ع) که نام آن‌ها با تشیع در تاریخ شبه جزیره‌ی ایبری قرین شده است، در بین مسلمانانی که در اندلس ساکن شده‌اند و در حوادث آن جا حضور داشته‌اند، ثبت شده است. نویسنده‌ی پژوهش حاضر به تاریخ تشیع در اندلس از نخستین روزهای ورود تا پایان قرن دهم هجری و سقوط نهایی اندلس در 983 هجری پرداخته است و در مقاله تحولات فلسفی و کلامی عهد مرابطین 1381 و در مقاله مشابه تحولات فلسفی و کلامی عهد موحدین 1382 و در نوشته تحولات فلسفی و کلامی عهد حفصیان 1383 و درکتاب تاریخ تحلیلی اندلس و تاریخ تحلیلی مغرب 1389 و کتاب اهل‌بیت در آثار دانشمندان و علمای اندلس و ترجمه و تحقیق کتاب المعجب، و مدخل بنی حمود دانشنامه‌ی جهان اسلامی و در پژوهش تاریخ، سیاست و فرهنگی تشیع در اندلس و پژوهش تاریخ نگاری تشیع درغرب اسلامی، و در نوشته‌ی علل واقعی سقوط اندلس و نظریه‌ی ابن خلدون، تاریخ و اندیشه‌های تشیع و موضوع ویژه علل سیاسی مذهبی جلوگیری از انتشار تشیع در اسپانیا دروه‌ی اسلامی را مورد توجه و تحلیل قرار داده است و در مقاله‌ی ادریسیان روی کار امدن دولت ادریسیان و شرایط فرهنگی و سیاسی عصر آن‌ها و اقدامات عمرانی آن‌ها را ذکر کرده است. این پژوهش در صدد تحلیل علل واقعی اقدامات دولت‌های حاکم در اسپانیان از جمله امویان اندلس که قدرت را در شرق و غرب جهان اسلام از تشیع ربودند و پیروان آن را در شهرهای شرقی کوفه و بصره و درحجاز و عراق و مصر جزیر و در شهرهای مغربی و اندلسی اشبیلیه و قرطبه و مالقه و مهدیه و فاس و مراکش قت عام نمودند و مجبور به جابجایی و پنهان شدن و مهاجرت در سرزمین‌های اندلس و مغرب کردند و زمینه‌هایی فراهم ساختند تا آن‌ها غرب اسلامی را ترک کنند. قدرت طلبان امویان و توسعه‌ی مذهب مالک با تمهیدات خلافت عباسی از نیمه‌ی قرن دوم در برابر اندیشه‌های فقهی و عقاید تشیع، قرارگرفت و از رئوس علل سیاسی مذهبی انتشار تشیع در اندلس و مهار آن در مغرب است. بزرگ‌ترین پدیده‌ی تاریخ تشیع در قرون وسطی برآمدن دولت تشیع بنی حمود در اندلس وسقوط امویان به دست این سلسله‌ی کوچک محلی است و پدیده‌های ماندگار تاریخ مغرب ظهور دولت ادریسیان در مغرب اقصی و تأسیس دولت فاطمیان با نام فاطمه الزهرا و با شعایر سیاسی مذهبی شیعی در مغرب ادنی و آفریقیه و سلطه‌ی شیعه بر سیسیل و مدیترانه غربی است و در کتاب دولت فاطمیان در مغرب به فرایند برآمدن و آسیب‌شناسی سقوط و مهاجرت فاطمیان از مغرب را نشان داده است. پژوهش حاضر برآیند تحلیلی توشته‌های یاد شده است.
