هنر و زیبایی در قرون وسطی، اومبرتو اکو، ترجمه فریده مهدویدامغانی
هنر و زیبایی در قرونوسطی، روایت اومبرتو اکو از مهمترین مسائل زیباییشناختی در اروپای قرن ششم تا پانزدهم میلادی است. اکو در این کتاب ایدههای برجستهی متفکران قرونوسطی را در ده فصل از حیث موضوعی دستهبندی میکند. هدف نویسنده از روایت نظریههای زیباییشناسانه در قرونوسطی کشف این مسئله است که چه نسبتهای معناداری میان زیباییشناسی قرونوسطی و دیگر جنبههای فرهنگ و تمدن آن دوران وجود دارد. در نظر اکو، زیباییشناسی قرونوسطی با میراث دورهی کلاسیک آغاز شد و پس از چند قرن، روحی بهکلی تازه در این میراث دمید. در این دوران، مسائل جدیدی متناسب با زمانه، قریحه و فرهنگ مردمش پدید آمد. همچنین تلقی قرونوسطی از هنر و زیبایی عمیقا در دیدگاههای فلسفی و معرفتشناختی ریشه داشت و با بهرهگیری از آنها به اوج پختگی خود رسید.
این اثر کوتاه در صدد است که درباره پیشرفت تاریخیِ برخی از مشکلات موجود در اصول زیباییشناسی و نظریات زیباییشناسی که همه انرژی و پویندگی تمدّن لاتین زبانِ قرونوسطی را به خود مشغول ساخت، به بررسی و تحقیق بپردازد. آن هم در فاصله زمانیای که از قرن ششم میلای آغاز میشود و تا قرن پانزدهم میلادی ادامه مییابد.
جمله «لاتینزبانان قرونوسطایی»، ما را به یاد فیلسوفان مکتب اسکلاستیک، و سپس به یاد کلّ محتوای فرهنگی این فلسفه میاندازد. امّا همزمان، از فرهنگ مردم عامی نیز سخن میگوید، و نگرانی دائمی من، پافشاری روی این نکته است که چگونه نظریات مرسوم و رایجِ آن دوران، با حساسیت فعلی و واقعی آن هنگام، و تولیدات و فرآوردههای هنریِ واقعی آن برهه از تاریخ در ارتباط با یکدیگر بوده است.
هدف من از توضیح دادن تئوری زیباییشناسی، کشف این واقعیت است که این نظریه، چگونه و تا چه اندازه با آن دوران انطباق داشته، و به همان اندازه، تا چه مقدار از واقعیتهای آن عصر، فاصله داشته است؛ و نیز دریابم چه روابط پرمعنایی میان اصول زیباییشناسی قرونوسطایی و سایر جنبههای تمدّن و فرهنگ قرونوسطی، وجود داشته است.
به طور خلاصه، سعی دارم نتیجه بگیرم که آیا نظریه زیباییشناسی موفّق شده بود پاسخهایی مؤثر و مفید به سؤالاتی که از لذّت و تفریح، و تولیدات نشأت میگرفته است ارائه کند، و این که اساسا زیبایی دارای چه معنا و مفهومی برای انسان قرونوسطایی بوده است؟ و این که چگونه نظریهای فلسفی، میتوانسته است به عنوان محرّک و مسیری برای تجربه هنری و اجرای ملموسِ هر اندیشه هنری و معنوی به شمار رود؟…
درباره نویسنده:
اومبرتو اکو، زاده ی ۵ ژانویه ۱۹۳۲ و درگذشته ی ۱۹ فوریه ۲۰۱۶، نشانه شناس، فیلسوف، متخصص قرون وسطی، منتقد ادبی و رمان نویس ایتالیایی بود. اکو پس از گرفتن مدرک دکترا در دانشگاه تورینو، در دانشگاه های میلان، فلورانس، بولونیا و کولژ دو فرانس تدریس کرد.اومبرتو اکو بیشتر به عنوان رمان نویس معروف است. درحالی که او در وهله ی اول یک نشانه شناس و فلسفه دان است و در برابر بیش از ۴۰ کتاب علمی و صدها مقاله، تنها ۵ رمان نوشته است. وی یکی از مهم ترین و پرکارترین اندیشمندان و روشنفکران دنیای معاصر به شمار می رفت و از جمله مهم ترین زبان شناسان و نشانه شناسان ساختارگرا بود. اکو از طرفداران گفتگوی میان شرق و غرب به شمار می رفت و از هواداران افزایش ارتباطات و فهم متقابل در محیط بین المللی بود و علاقه ی زیادی به زبان بین المللی اسپرانتو داشت.اکو مدتی رئیس دانشکده ی انسان شناسی دانشگاه بولونیا بود. او همچنین متن های آکادمیک فراوانی در زمینه ی فلسفه، نشانه شناسی، نقد ادبی و کتاب هایی برای کودکان نوشت. سیارک ۱۳۰۶۹ به نام اوست.اومبرتو در شهر آلساندریا در استان پیدمونت به دنیا آمد. پدرش جولیو که در خانواده ای با ۱۳ فرزند بزرگ شده بود، قبل از آن که به جبهه ی جنگ جهانی دوم برود، حسابدار بود. در طول جنگ، اومبرتو و مادرش جیووانا در دهکده ی کوچکی در کوه های پیدمونت زندگی می کردند. اکو پس از جنگ برای مطالعه ی فلسفه ی قرون وسطی و ادبیات وارد دانشگاه بولونیا شد. در سال ۱۹۵۴ مدرک لیسانس خود را با پایان نامه ای که درمورد توماس آکویناس با عنوان مسایل زیبایی شناسی در اندیشه ی توماس قدیس نوشته بود، دریافت کرد. در همان سال اعتقاد به خدا را کنار گذاشت و از کلیسای کاتولیک خارج شد. او در سال ۱۹۵۶ با بسط دادن تز دکترای خود اولین کتابش را با نام «مسائل اخلاقی سنت توماس» منتشر کرد.در سال ۱۹۵۹ کتاب تکامل زیبایی شناسی سده های میانه را منتشر کرد. کتابی که در حکم تکامل رساله ی پیشین اوست. کتاب سوم او در این مورد، حدود سی سال بعد در سال ۱۹۸۷ با عنوان «هنر و زیبایی در زیبایی شناسی سده های میانه» است.در سال ۱۹۶۱ وی در دانشگاه های تورینو، میلان و فلورانس و بولونیا فلسفه و نشانه شناسی تدریس کرد. اثر گشوده کتابی که با موضوع هنر مدرن در سال ۱۹۶۲ منتشر شد شهرت وی را آغاز نمود.اکو در سپتامبر ۱۹۶۲ با رناته رامگه، معلم هنر آلمانی، ازدواج کرد و از او یک پسر و یک دختر دارد. او در آپارتمانی در میلان و یک خانه ی ویلایی در ریمینی سکونت داشت؛ در اولی کتابخانه ای با ۳۰ هزار جلد کتاب و در دومی کتابخانه ای ۲۰ هزار جلدی وجود دارد. اومبرتو اکو بیش از ۳۰ دکترای افتخاری از دانشگاه های مختلف دنیا دریافت کرد.اومبرتو اکو در ۱۹ فوریه ۲۰۱۶ به علت سرطان لوزالمعده در منزلش در میلان درگذشت.
