مجموعه تاریخ جهان (جنگ‌های صلیبی)، تیموتی لوی بیل، ترجمه سهیل سمی

کتاب جنگ‌های صلیبی تقابل تاریخی میان شرق و غرب و اسلام و مسیحیت را نشان می‌دهد. تیموتی لوی بیل در این کتاب ابتدا اوضاع کشورهای اروپایی را پیش از جنگ‌های صلیبی توصیف می‌کند و سپس تاریخچه‌ای از هفت جنگ صلیبی ارائه می‌دهد. در این کتاب بررسی می‌شود که چگونه مسیحیان برای پس گرفتن سرزمین مقدس این جنگ طولانی را شروع کردند و در نهایت، مسلمانان آنان را ناکام گذاشتند.

درباره‌ی کتاب جنگ‌های صلیبی

در چند سال اخیر و به‌خصوص با شروع شدن دوباره‌ی جنگ میان پیروان ادیان مختلف، سؤالات بسیاری درباره‌ی تاریخچه‌ی جنگ‌های صلیبی ذهن مردم را به خود مشغول کرده است. چه چیزی محرک سربازان مسیحی برای بازپس‌گیری اورشلیم شد؟ جنگ‌های صلیبی چه تأثیری بر مسلمانان، مسیحیان و یهودیان گذاشت؟ چه منابعی در باب 7 جنگ صلیبی در اختیار داریم؟ و عاقبت این جنگ‌ها به کجا انجامید؟ کتاب جنگ‌های صلیبی (The Crusades) پاسخ‌گوی سؤالات اساسی ما درباره‌ی موضوعی است که بعد از گذشت قرن‌ها، هنوز اهمیتش را از دست نداده.

تیموتی لوی بیل (Timothy Levi Biel) کتاب را با تمثیلی جالب شروع می‌کند. او می‌گوید: «فرض کنید روزی به خانه می‌آیید و متوجه می‌شوید خانواده‌تان تصمیم گرفته‌اند به‌سرعت به سرزمینی دور بروند و برای بازپس‌گیری آن بجنگند. اما چه چیز باعث شده آن‌ها چنین ناگهانی راهی سفری دور و دراز شوند؟» دقیقاً همین اتفاق در سده‌ی یازدهم میلادی رخ می‌دهد. در سال 1096، 150 هزار اروپایی تصمیم گرفتند راهی سرزمین اورشلیم شوند. شوالیه‌های زره‌پوش با صلیبی در پیش، قصد داشتند سرزمین مقدس را فتح کنند. در آن زمان مسئول تبلیغات و فراخواندن مردم به جنگ، مبلّغان مسیحی بودند. شاید بتوان ترغیب کشیش‌ها و موعظه‌های آنان را مؤثرترین عامل در شروع جنگ‌های صلیبی دانست؛ اما بدون‌شک عوامل دیگری نیز در عزم برای بازپس گرفتن سرزمین مقدس دخیل بودند. در فصل اول و دوم کتاب جنگ‌های صلیبی، همه‌ی این عوامل تشریح می‌گردند.

بعد از سقوط امپراتوری روم غربی، روم شرقی همچنان پابرجا بود و پادشاهان آن با قدرت به فرمانروایی ادامه می‌دادند. امپراتوری روم غربی به چند سرزمین تحت حاکمیت شارلمانی تقسیم شد. او رابطه‌ی بین کلیسای رم و اورشلیم را احیا کرد و این رابطه تا قرن دهم، تزلزل‌ناپذیر به نظر می‌رسید. در سال 1010 میلادی یکی از خلفای فاطمی مصر، با خراب کردن کلیسای مقبره‌ی مقدس، این رابطه را نابود کرد. مسیحیان عقیده داشتند که عیسی مسیح در این کلیسا به صلیب کشیده شده و از این رو، این کلیسا اهمیتی بسیار زیاد برای پیروان مسیحیت دارد. البته مسلمانان این کلیسا را بازسازی کردند؛ اما کم‌کم کلیسای شرق و غرب از هم فرسنگ‌ها فاصله گرفتند و شکافی عمیق میانشان پدید آمد.

سرانجام پاپ اوربانوس دوم در یک سخنرانی شورانگیز،‌ تصویری هولناک از مسلمانان ساخت و آنان را کافرانی خون‌خوار خواند. تیموتی لوی بیل متن این سخنرانی معروف را در فصل دوم کتاب جنگ‌های صلیبی آورده است. پاپ اوربانوس در آن زمان با امپراتوری آلمان به مشکل خورده بود و می‌خواست قدرت کلیسا را به تثبیت برساند. پس با زیرکی تمام نقشه‌ای کشید که هزاران نفر را به کام مرگ فرستاد. جای تعجب نیست که مردمی چنین دین‌دار و پایبند به عقاید مسیحیت، با سخنان پاپ اوربانوس تحریک شوند و با مسلمانان بجنگند. جنگی که حدود دو قرن به طول انجامید و در ظاهر سرانجامی خوش برای مسیحیان نداشت.

در مجموع هفت جنگ صلیبی به وقوع پیوست که در بعضی از آن‌ها مسیحیان پیروز بودند و در بعضی مسلمانان. تاریخچه‌ی همه‌ی این‌ جنگ‌ها در فصل‌های سوم تا هشتم کتاب جنگ‌های صلیبی آمده است. البته تیموتی لوی بیل معتقد است فقط جنگ‌های اول تا سوم صلیبی حقیقی بودند و در بقیه‌ی جنگ‌ها، آرمان‌های سربازان تحریف شده بود.

یکی از نقاط ضعف کتاب جنگ‌های صلیبی، عدم توجه مؤلف به منابع اسلامی است. تیموتی لوی بیل در این کتاب فقط یکی از فرماندهان مسلمان را معرفی می‌کند که در جنگ‌های صلیبی از خود رشادت‌های فراوانی نشان داد: صلاح‌الدین ایوبی. رویارویی او با شاه ریچارد یکم ملقب به ریچارد شیردل یکی از اتفاقات تعیین‌کننده‌ی جنگ‌های صلیبی به شمار می‌رود. غیر از این ماجرا، نویسنده کمتر درباره‌ی اوضاع اجتماعی و سیاسی مسلمانان و هدف آنان از شرکت در جنگ‌های صلیبی سخن به میان می‌آورد.

در کتاب‌های قبلی مجموعه‌ی تاریخ جهان انتشارات ققنوس به جنگ‌های صلیبی و تأثیراتش اشاراتی شده بود؛ به همین دلیل نگارش کتابی درباره‌ی تاریخچه‌ی این‌ جنگ‌ها ضروری به نظر می‌رسید. این تیموتی لوی بیل بود که نگارش کتاب جنگ‌های صلیبی را بر عهده گرفت. سهیل سُمّی نیز این کتاب تاریخی روشنگر را به زبان فارسی برگردانده است.

در بخشی از کتاب جنگ‌های صلیبی می‌خوانیم

در سال 1095، پاپ اوربانوس دوم در رؤیایى دیده بود که کلیساهاى شرق و غرب متحد مى‌شوند. تا چهار قرن بعد هر حرکتى که با این هدف حتى ارتباطى بسیار اندک داشت، «جنگ صلیبى» نامیده شد. امروز ما تلاش‌هاى لوئى نهم را مقارن با پایان راه جنگ‌هاى صلیبى محسوب مى‌کنیم، و از آن پس دیگر هیچ امیدى به پیروزى وجود نداشت. اما تصورات و جاه‌طلبى‌هایى همچون جنگ‌هاى صلیبى چندان ناگهانى هم به پایان نمى‌رسند. مردانى بودند که هنوز هم سعى داشتند آتش این جنگ را شعله‌ور کنند، و بعضى از دارایى‌هاى مسیحیان تا مدت‌ها پس از شورش مملوک‌ها در فلسطین باقى ماندند. اکثر این دارایى‌ها تحت کنترل شهسواران فرقه‌هاى مهمان‌نوازان و پرستشگاه و غیره بودند.

تمام این علائق به سرزمین مقدس با فاجعه پایان یافت. اما رقت‌انگیزتر از همه‌ی آن‌ها جنگ صلیبى خردسالان بود. نخستین مورد در سال 1212 رخ داد، وقتى چوپانى به نام استیفن هزاران کودک را به جنوب فرانسه هدایت کرد تا از آن‌جا با کشتى راهى سرزمین مقدس شوند. شاید انتظار موفقیت سپاه کودکان در جایى که قدرتمندترین سپاهیان اروپا شکست خورده بودند احمقانه باشد، اما استیفن بخش‌هایى خاص از انجیل را به یاد مؤمنین آورد: «خاضعان … وارثان زمین خواهند بود.» [متى 5:5] و پیام پولس قدیس که «قدرت خداوند در دل ضعف به کمال مى‌رسد.» [رساله‌ی دوم به قرنتیان، 3:12] آن‌ها در این فکر بودند که آیا دلیل شکست دیگر جنگ‌هاى صلیبى تکیه بر مردان قوى این جهان به جاى فقرا و ضعفا بوده است؟ اما چنین نبود. بسیارى از خردسالان عازم این جنگ صلیبى از بیمارى، جراحت یا گرسنگى در راه سرزمین مقدس مردند و بقیه اسیری و به بردگى فروخته شدند.

فهرست مطالب کتاب

وقایع مهم در روند جنگ‌هاى صلیبى

پیشگفتار: «به پیش، سربازان مسیحى»

1: فراخوان جنگ

2: جذبه شرق

3: آغاز نخستین جنگ صلیبى

4: فتح اورشلیم

5: پادشاهى لاتین در اورشلیم

6: جنگ صلیبى دوم و سقوط ممالک لاتینى

7: جنگ صلیبى سوم: جایگاه ریچارد شیردل در تاریخ

8: واپسین جنگ‌هاى صلیبى

یادداشت‌ها

براى مطالعه بیش‌تر

دیگر منابع