کتابِ شاخهی زرین -پژوهشی در جادو و دین- اثریست سترگ در حوزۀ پژوهش فرهنگیِ، اثر تطبیقی وسیعی در اسطوره و دین که به عنوان یک میراث بشری شناخته میشود. شاخه زرین اثر جیمز فریزر انسانشناس، متخصص ادبیات یونان و روم و متخصص خاورمیانهٔ مکتب کمبریج است. این کتاب اولین بار در سال 1890 در دو جلد منتشر شد؛ در سال 1900 در سه جلد و همچنین ویرایش سوم آن در سالهای 1906 و 1915 به چاپ رسید. چاپ اثر از همان دم که نخستین نسخههایش به فروش رفت در میان گسترهٔ خوانندگان در آن جامعهٔ میراثبر از ارزشهای ویکتوریایی جنجال برانگیخت و تحولی در نگرش مطلقبینانهٔ جامعهٔ ویکتوریایی انگلستان پدید آورد.
این کتاب یک خوانش کلاسیک حول اعتقادات و نهاد های بشری و همچنین پیشرفت از تفکر بدوی پیرامون دین و سحر و جادو به سوی تفکر علمی است.
نخستین بار که در سال 1890 منتشر شد و موسسه «طلای بوف» سرانجام در نسخه دوازده جلدی در سالهای 1906-15 آن را چاپ کرد که در سال 1922 توسط نویسنده و همسرش کوتاه شد.
نسخه اولیه شاخه زرین هرگز مورد توجه مخاطبان مدرن قرار نگرفته است.و به ناچار برخی از مهمترین و بحث برانگیزترین مسایل رها شد ، از جمله گمانه زنی های جسورانه فریزر در مورد مصلوب شدن مسیح. این نسخه برای اولین بار تئوری های جسورانه فریزر را در نخسه نخست بازیابی می کند و آنها را در چارچوب یک مقدمه و یادداشت های ارزشمند تنظیم می کند.
تم اصلی کتاب این است که منشأ همه ی ادیان، آیین های باروری ،پرستش و قربانی کردن بوده است. ارزش و اهمیت ادبی شاخه ی زرین نیز چشمگیر است. ییتس، جویس، لارنس، الیوت، رابرت گریوز، ویندام لوئیس، پاوند و جوزف کمپل از جمله ی نویسندگان و هنرمندانی هستند که از شاخه ی زرین سخت تأثیر گرفته اند.
این اثر، پژوهشی است تطبیقی در اسطوره و دین که طی آن نویسنده قصد دارد وجه مشترک ادیان ابتدایی را با هم و با ادیان جدیدتر چون مسیحیت، نشان دهد. دیدگاه اصلی نویسنده این است که “همه ادیان، در اصل آیینهای باروری بودهاند متمرکز بر گرد پرستش و قربانی کردن ادواری فرمانروای مقدس که تجسد خدایی میرنده و زنده شونده، الوهیتی خورشیدی، بود و به وصلتی رمزی با الهه زمین تن در میداد و هنگام خرمی میمرد و به وقت بهار تجسد دوباره مییافت”. فریزر معتقد است که این افسانه عصاره تقریبا همه اساطیر عالم است. به تصریح مترجم: “شاخه زرین اثری است که شیوههای ابتدایی پرستش، اعمال زناشویی، آیینها، مراسم و جشنهای باروری نیاکان ما را گزارش میکند و با رد این باور عمومی که زندگی ابتدایی ساده بوده است نشان میدهد که انسان بدوی در بند جادو، تابوها، و خرافات اسیر بود. در این اثر شاهد تحول انسان از وحشیت به تمدن، از دگرگون شدن رسوم و آداب عجیب و غریب و اغلب خونیناش به ارزشهای پایدار اخلاقی، عقلی و معنوی هستیم”. مجموعه حاضر مشتمل بر چهار کتاب جیمز جورج فریز (1845 – 1941)، همراه با سالشمار زندگی اوست. سه کتاب دیگر این مجموعه به غیر از شاخه زرین عبارتاند از: “فرمانروای بیشهزار”، “کشتن خدایان” و “بلاگردان”.
درباره نویسنده:
جیمز جورج فریزر (به انگلیسی: James George Frazar) (زادهٔ ۱۸۵۴ گلاسگو ـ درگذشتهٔ ۱۹۴۱ کمبریج، انگلستان) منتقد اسطورهگرای انگلیسی بود.
فریزر در انگلیس زاده شد. در دانشگاه کمبریج به همراه دیگر همکاران خود به تحقیق در انسانشناسی مدرن پرداخت. حاصل این تحقیقات که مبنایی اسطورهشناسی داشت، کتاب مهم «شاخه زرین» است که در سال ۱۸۹۰ میلادی منتشر شد. وی در این کتاب که پژوهشی است پیرامون جادو و دین، به مسائلی نظیر خرافهگرایی، مذاهب ابتدایی و مناسک بشر در دوران گذشته میپردازد. این کتاب بر بسیاری از نویسندگان بعد از فریزر، نظیر جیمز جویس، توماس مان و تی اس الیوت تأثیرگذار بودهاست.
