زندگی مسلمانان در قرون وسطا، علیاکبر مظاهری، ترجمه مرتضی راوندی
کتاب زندگی مسلمانان در قرون وسطی به زندگی مسلمانان بین قرن دهم تا سیزدهم میلادی می پردازد. سبک نگارش کتاب متأثر از دیدگاه تاریخ نگاری آنال می باشد. پیدایش دیدگاه آنال به یک معنی واکنشی است به نوعی تاریخ نگاری که عنصر فرمایشی و دستوری در آن از جایگاهی ویژه برخوارد است. اکثر آن تواریخ به فرمان شاه، وزیر یا حاکم تحریر می گشته و به زندگی مردم عادی توجه خاصی نداشته. علاوه بر فرمایشی بودن این نوع تواریخ باید از غلبه ی خُردنگری و توصیف صرف رویدادها در آنها یاد کرد. دیدگاه آنال نام خود را مدیون مجله ای است تحت عنوان آنال که از اوایل قرن بیست در فرانسه انتشار یافت. از نظریه پردازان این دیدگاه می توان از هانری بر، لوسین فور، مارک بلوخ و فرنان برودل نام برد.
با مطالعه کتاب حاضر خوانندگان در حدود امکان به وضع زندگی روزانه مسلمانان قرون وسطی واقف می شوند . بررسی و مطالعه ما از قرن ۱۰ آغاز می شود .
زیرا که نصوص و مصادر و مدارک ناچیزی که از دوره های قبل به دست ما رسیده بیشتر مربوط به زندگی پادشاهان و اشراف نظیر هارون الرشید و مأمون و دربار پرشکوه آنهاست .
از قرن دهم میلادی به علت پیشرفت زندگی شهرنشینی منابع مربوط به زندگی مردم فراوان می شود …
تصور اوضاع اجتماعی جهان اسلام در قرون وسطی بدون توجه به وضع ملل مغرب زمین دقیق نیست.
در شرق نزدیک در طی قرون ۱۰ ، ۱۱ ، ۱۲ و ۱۳ می توان ناظر آخرین تغییراتی بود که در تمدن و عمران کهنسال شرق پدید آمده است .
این تمدن و عمران که مبتنی بر نجوم و کیمیا بود ، از ۱۳۰ قبل از میلاد تا ۱۳۰۰ بعد از میلاد یعنی یک دوره ی ۱۴۰۰ ساله را شامل می شود .
در این کتاب ، از برخی حوادث سیاسی نظیر انقلاب قرامطه و انقلاب کبیر خلاقیت و مهاجرت ترکان سلجوقی و وقایع دیگری که در زندگی اجتماعی مردم موثر بود ، سخن خواهیم گفت .
در صفحه ۲۱۱ این کتاب می خوانیم :
هنگام هجوم تازیان ، سمرقند کتابخانه غنی و عظیمی داشت . در این شهر دستگاه هایی برای ساختن کاغذ از دیرباز مشغول کار بود .
بعضی گمان می کنند که این کتابخانه به وسیله شاهنشاه کنارنگ که ساسانیان او را اسفندیار و عربان ذوالقرنین می خوانند پایه گذاری شده است .
ترجمه کردن و انتقال دادن و گردانیدن اسم خاص پادشاهان بزرگ ، حکیمان بزرگ و شهرهای بزرگ بسیار معمول بوده . گاه نام شهر مشهوری را به شهر دیگر می دادند .
خود اروپائیان امروزی نام شهرهای اروپا را بر شهرهای آمریکا نهادند . در عصر عباسیان از برکت مداخله ایرانیان تازیان نیز با دانش و ادبیات آشنا شدند .
مطالب کتاب در ده بخش سامان یافته است :بخش یکم به بررسی ((زندگی مذهبی مسلمانان)) اختصاص یافته و از مسجد، نماز، دعا، روحانیان، آداب ماه رمضان، زیارت مکه و مشاهده متبرکه سخن گفته شده است .بخش دوم درباره پرورش و آموزش کودکان، آیین ختنهسوران، قصد نکاح و زناشویی و مراسم سوگواری است .بخش سوم با عنوان((کانون خانواده)) شامل این مقولات است :حجاب، خادمان، احوال و عادات و مصطلحات زنانه و مردانه، خودآرایی زنان، رخت زنانه و طرز دوخت آن، چگونگی خانهها، اثاث مردم، حلال و حرام، و پخت و پز .در بخش چهارم اطلاعاتی درباره((حیات سیاسی و اجتماعی)) با این موضوعات فراهم آمده است : سازمان حکومتی، تشکیلات اداری، قاضیان، باج و خراج، سلاح و ساز جنگ و غازیگری . بخش پنجم حاوی مطالبی است در باب دانش و فرهنگ و نمودها و ابزارهای آن، از جمله :نحوه آموزش در مراکز علمی، کتاب و نویسندگی، کتابخانه و کتابفروشی، تهیه کتاب، خنیاگری، نقاشی، فالگویی و علوم غریبه .در بخش ششم مطالبی درباره شکل و ساختار شهرها و مراکز و نهادهای شهری و((زندگی در شهرها)) بیان شده است، از جمله :قلعهها و استحکامات، مجاری مصنوعی آب، روشنایی، بیمارستانها و دارالعجزه، گرمابهها، تفریحات عمومی، اعیاد، ورزشها، مسافرت و جهانگردی . در بخش هفتم تصویری از کاروانسراها، بازارها، دکانها، پیلهوران، دوره گردان، صنعتگران، کارگران، قیمتها، وزنها و مراکز داد و ستد ترسیم شده است .بررسی ویژگیهای اقتصادی کشاورزی در قرون میانه موضوع بخش هشتم کتاب است .از جمله مطالب این فصل عبارتاند از :خانه کشاورز، آبیاری، تهیه کود، صیفی کاری، کشت غلات، انواع گیاهان صنعتی، درختهای میوه، پرورش زنبور عسل و کرم ابریشم .در بخش نهم، مخاطبان با زندگی صنعتگران و پیشهوران و انواع حرفهها و صنایع در دوران مورد بحث آشنا میشوند .آخرین بخش کتاب به بررسی نحوه داد و ستد و سوداگری مسلمانان اختصاص دارد و شامل مطالبی است درباره جادههای کاروان رو، بنادر، کشتیرانی، اداره پست، معامله و خرید و فروش غلامان، پول و بانک، و راه چین و هندوستان .کتاب با((نتیجهگیری)) و فهرست منابع و ماخذ به پایان میرسد .
