«ژانر فیلم، از کلاسیک تا پساکلاسیک» کتاب مهمی است که کمبود آن در ادبیات سینمایی و فضای نقد و آموزش سینما در ایران احساس میشد. ژانر از مفاهیم مهم سینماست که کتابهای اندکی دربارهی آن به فارسی ترجمه شده است و کتاب یا مقالههای تالیفی هم بسیار اندک هستند.
«ژانر» واژهای فرانسوی است که در فارسی آن را «نوع» و یا «گونه» ترجمه کردهاند. ژانر مبحثی بحثبرانگیز است نه تنها در سینمای ایران بلکه در سینمای جهان. یکی از دلیل این امر هم این است که شاید به طور دقیق نتوان فیلمی را پیدا کرد که به مفهوم واقعی از قواعد یک ژانر پیروی کند. در بسیاری از فیلمها ما با تعدد یا تلفیق ژانرها روبرو هستیم. هر چند شناسایی برخی ژانرها مثل ژانر وسترن، شاید آسان باشد و هر ببینندهای با دیدن چند نما از یک فیلم وسترن متوجه ژانر آن بشود. با این حال، در همین ژانر هم در دورههای مختلف شاهد تغییراتی هستیم. بنابراین نظریهها و درکهای متفاوتی از مفهوم ژانر وجود دارد. «بری لنگفورد» در این کتاب تلاش کرده است تا نشان دهد ژانر کماکان ابزاری مهم و ضروری برای درک نحوه تولید گونههای مختلف فیلم و همچنین ارتباط گسترده این فیلمها با فرهنگ و جامعه است.
مفهوم ژانر برای دانشجویان سینما نیز مهم و اساسی است و کار وقتی مشکل و پیچیده میشود که بدانیم تعاریف ژانر در حال تغییر است و درکهای متفاوتی از آن وجود دارد. به همین منظور، مولف کتاب سعی کرده است به تعریفی از انواع ژانرها برسد و با فهم اصول مورد استفاده در این دستهبندیهای ژانری، و تحقق آنها در یک فیلم مشخص، به تعریفی اقناعکننده از ژانر برسد. نویسندهی کتاب کوشیده از شیوهی سلبی نیز استفاده کند تا به تعریف دقیقی از ژانر برسد، یعنی با استفاده از فیلمهایی که در این دستهبندی ژانری نمیگنجند و یا از قواعد آن امتناع میکنند. این امر به کشف ویژگیهای مشترک یک ژانر کمک میکند.
«ژانر فیلم، از کلاسیک تا پساکلاسیک» به شناختهترین و قدیمیترین ژانرها از دوران سیستم استودیویی کلاسیک تا دوران پساکلاسیک میپردازد. بری لنگفورد کوشیده است شیوههای تاثیرگذاری دو طرفهی نظریهی ژانر فیلم و مهمترین ژانرهای سینمایی بر روی یکدیگر را در زمینههای مختلف نشان دهد. هدف نهایی کتاب رسیدن به دانش و توانایی لازم برای درک دلایل جدلها و دیدگاههای متضاد دربارهی مفهوم ژانر فیلم و فیلمهای ژانری است.
«ژانر فیلم، از کلاسیک تا پساکلاسیک» کتاب مفیدی است و به یکی از مفاهیم مهم سینمایی میپردازد. کتابی که کمبود آن در فضای ادبیات سینمایی کاملا احساس میشد. این کتاب برای دانشجویان، منتقدان سینما کتابی ضروری است که علاقمندان سینما نیز از خواندن آن لذت میبرند.
اگر مروری بر فیلم های سینمایی و سریال های تلویزیونی داشته باشیم متوجه می شویم که انواع گسترده ای از فیلم ها با موضوعات مختلف یا به عبارتی در ژانرهای مختلف وجود دارند. در گذشته تعاریفی برای ژانر مطرح شده بود مثل وسترن، اکشن،درام و … اما امروزه بسیاری از فیلم ها در یک ژانر خاص نمی گنجند، اکثر فیلم های امروزی به قدری پیچیده هستند که ژانر آن به سختی قابل تشخیص و شناسایی است. این مسئله برای منتقدان سینما، تولیدکنندگان فیلم ها و نیز دانشجویان این رشته بسیار مهم و تاثیرگذاراست چرا که در تولید و نقد فیلم ها شناخت ژانر یکی از ابزارهای مهم و ضروری است.
ژانر فیلم از کلاسیک تا پساکلاسیک یک کتاب تحلیلی در حیطه ادبیات سینمایی است که در این زمینه به کمک فعالان عرصه هنر و سینما می آید. بری لنگفورد در کتاب ژانر فیلم، از کلاسیک تا پساکلاسیک تحلیل و تعریف جدیدی از ژانر ارائه می دهد که شناسایی و تشخیص ژانر فیلم راحت تر می کند. این کتاب برای دانشجویان رشته هنر، تولیدکنندگان فیلم ها و منتقدان سینما همچنین برای نقد و تحلیل سینمای ایران بسیار مفید و موثر است.
خلاصه کتاب ژانر فیلم
بری لنگفورد کارگردان و تهیه کننده سینما و تلویزیون و یکی از بازرگانان موفق در عرصه تلویزیون است که با توجه به تجربیات ومطالعات خویش در عرصه سینما و هنر کتاب های مختلفی نگاشته است. ژانر فیلم، از کلاسیک تا پساکلاسیک یکی ازماندگارترین و شاید مفید ترین کتاب های وی است.
لنگفورد در این کتاب ابتدا تعریفی ساده از واژه ی ژانرارائه می دهد و بعد از آن با نگاهی تحلیلی به بررسی انواع ژانرهای فیلم های سینمایی از دوران کلاسیک ساخت فیلم و استودیوهای ساده سنتی تا به امروز می پردازد؛ سپس اهمیت تشخیص ژانر یک فیلم برای کسانی که در عرصه هنر مشغولند را بیان می کند، انواع ژانرهای کلاسیک را تعریف کرده وارتباط ژانر فیلم ها با فرهنگ یک جامعه را شرح می دهد، سپس تغییرات و تفاوت ژانر فیلم ها در گذشته و ژانرهای چند بعدی فیلم های امروزی را مطرح می کند، شیوه های تاثیرگذاری دو سویه نظریه ژانر فیلم و تاثیر مهم ترین ژانرهای سینمایی بر روی یکدیگر در زمینه های مختلف را نشان داده و رابطه پیچیده و چندلایه ژانرهای مختلف فیلم در طول تاریخ فیلم سازی را بررسی نموده و دیدگاه های مختلف و گاها متضاد در باب مفهوم ژانر را تحلیل و نقد می کند.
در ادامه نحوه برنامه ریزی و ساخت یک فیلم ژانری، تشخیص دسته بندی ژانر فیلم های مختلف و در نهایت ارائه تعریف جدیدی از انواع ژانر که با توجه به شرایط امروز کاربردی تر باشد از دیگر مطالب این کتاب هستند.
فهرست کتاب
عناوین فصول کتاب ژانر فیلم از قرار زیر است:
فصل یکم: چه کسی به ژانر نیاز دارد؟
فصل دوم: پیش از ژانر: ملودرام؛ بخش اول: الگو های کلاسیک
فصل سوم: وسترن: ژانر و تاریخ
فصل چهارم: موزیکال: ژانر و فرم
فصل پنجم: فیلم جنگی: ژانر و ملت
فصل ششم: فیلم گانگستری: ژانر و جامعه؛ بخش دوم: فانتزی های مرحله گذار
فصل هفتم: سینمای وحشت
فصل هشتم: فیلم علمی ـ تخیلی؛ بخش سوم: ژانرهای پساکلاسیک
فصل نهم: فیلم نوآر
فصل دهم: اکشن بلاک باستر
فصل یازدهم: ژانر: شکستن چارچوب ها
فصل دوازدهم: نتیجه گیری: ترا ـ ژانر؛ فیلم شناسی
برشی ازمتن کتاب ژانر فیلم
در طول تاریخ یکصد ساله سینما، بیش از هر ژانر دیگری، ژانر وسترن موضوع بحث و گمانهزنی بوده است. در واقع، وسترن، به اذعان بیشتر مورخان سینمایی، قدیمیترین و در عین حال مهمترین ژانر در میان ژانرهای اصلی سینمایی است. یک فیلم وسترن بلافاصله قابل شناسایی است ـ هرکسی، حتی یک تماشاگر تازهکار، فقط پس از چند دقیقه تماشای یک فیلم، میتواند وسترن بودنش را تشخیص دهدـ و تقریباً هرکسی میداند، یا تصور میکند که میداند، چه چیزی یک وسترن را وسترن میکند.
ویژگیهای خاص و متمایز «وسترن»، که تماشاگر فوراً قادر به تشخیصشان میشود، که نهتنها شمایلنگاری سنتی وسترن ـ آغلها و کلاههای کابویی، درهای آونگی سالنها و هفتتیرهای کولت، دلیجانها و سوارهنظام، خانممعلمها، دختران و زنان سالنها، و صحنههای بزنبزن و دوئل با هفتتیر و تفنگ، بلکه مجموعهای از عناصر مضمونی و چشماندازهای ثابت سینمای وسترن ـ دشتهای بیپایان غرب وحشی، «بیابان و باغ»، «مرده یا زنده»، «یه مرد بایس همون کاری رو بکنه که یک مرد بایس بکنه» است ـ را شامل میشود، عمیقاً در تخیل امریکایی و، در حقیقت، عامه مردم سراسر جهان رسوب کرده است و همه اینها بهرغم این واقعیت که با افول ناگهانی، سریع و مداوم تولید وسترن از اواخر دهه ۱۹۷۰ و پس از نمایش دروازه بهشت (۱۹۸۰) (که البته نقش بسیار اندکی داشت)، فیلم وسترن بیش از پیش به چیزی غریب و کنجکاوبرانگیز بدل گشته است؛ اثری باستانی، عتیقهای از یک دوران بسیار قدیمی و دور در یک فرهنگ سینمایی که حالا به سیطره فنّاوریهای جدیدتری از صحنههای نفسگیر اکشن و خارقالعاده فیلمهای علمی ـ تخیلی و تکنوبلاکباسترها درآمده است.
کارگردانان «سینمادوستی» مانند مارتین اسکورسیزی است (که گفته میشود در زمان ساخت نیویورک، نیویورک با اصرار و تلاش وسواسآمیزی خواست که با افزایش ارتفاع حاشیههای پیادهروهای محله منهتن، بر خلاف آنچه در آن زمان رایج بود، شباهت بیشتری به دکورهای استودیویی فیلمهایی که خودش در دوران نوجوانی در سینما میدیده است پیدا کنند) و خود این ژانرهای سینمایی که بدین شکل بازخوانی و از نو احیا میشوند، بهنوعی ژانرهای پساکلاسیک هستند. فیلمهای گانگستری معاصر، برای نمونه، اغلب عمیقاً بینامتنی هستند، ولی بیشتر ارجاعهای بینامتنی این آثار ـ که شاخصترینشان مجموعه فیلمهای پدرخوانده و آثار گانگستری مارتین اسکورسیزی، بهویژه رفقای خوب، هستندـ نه به فیلمهای گانگستری کلاسیک دهه ۱۹۳۰، بلکه به آثار گانگستری پس از دوره کلاسیک است.
درباره نویسنده:
بری لنگفورد (7 فوریه 1926 – 25 ژوئیه 2012) کارگردان، تهیه کننده و بازرگان تلویزیون و موسیقی بود. او در دهه 1960 و 1970 برنامه های تلویزیونی زیادی را برای BBC کارگردانی کرد و همچنین به عنوان مدیر هنرمندان موسیقی از جمله دیوید بووی و تام جونز کار کرد. وی یکی از پیشگامان ویرایش کوتاه و تغییرات سریع چشم انداز در برنامه های تلویزیونی بی بی سی بود و یکی از نیروهای اصلی ایجاد تلویزیون اسرائیل در دهه 1970 بود.
