اجتماعیادبیاتاقتصادیتاریخیجامعه‌شناسیرنسانسسیاسیعلمیفرهنگیفلسفیمکاتب هنرینمادین

آرمان شهر (اتوپیا)، توماس مور، ترجمه نسرین مجیدی

«آرمان‌شهر» یا اتوپیا نوشته توماس مور(۱۵۳۵-۱۴۷۸)، فیلسوف انگلیسی است. هر چند ریشه‌های ‌اصلی سنت آرمان‌شهر گرایی را باید در جمهور افلاطون جستجو کرد، اما مور با نگارش اتوپیا آغازگر سنت آرمان‌شهر‌گرایی شناخته شد و بدین‌ سان مرحله جدیدی از نقد اجتماعی در تاریخ اندیشه غرب شکل گرفت. «کتاب توماس‌مور چنان شهرتی یافت که به زودی نام یونانی خود – اتوپیا، یعنی هیچ کجا- را مثل یک عنوان کلی به تمام طرح‌های ‌آرمانی مربوط به یک شهر خیالی داد؛ چنان که امروز هنوز هر طرح خیالی یک مدینه فاضله را به همین نام می‌خوانند.» اتوپیا که به ترسیم ساختار هندسی آرمان‌شهر خیالی سرتوماس مور می‌پردازد، در بین ارباب فکر و اهل نظر اهمیتی ویژه یافت؛ تا جایی که برخی از محققان این اثر را از پر آوازه‌ترین ‌ کتاب‌های ‌جهان خوانده و برخی فرقه‌ها از جمله یسوعی‌ها را در طراحی حکومت سیاسی خود متأثر از اتوپیای توماس‌مور دانسته‌اند. برتراندراسل در اهمیت این کتاب خاطر نشان می‌کند: «نام مور تقریباً فقط به واسطه کتاب اتوپیا در خاطره‌ها باقی است.» به نوشته مترجمان فارسی اتوپیای مور، «این کتاب سر سلسله آثار بسیاری در اروپا درباره‌ی ‌جامعه آرمانی و ساخت و سازمان آن به شمار می‌آید…» و نیز کتابی است که جوهر بسیاری از سخنانی را که بعدها در تمدن اروپایی طرح شد در خود دارد و از این جهت کتابی است که با سرنوشت تمدن اروپایی پیوندی نهانی و ژرف دارد.» این اثر در قرن شانزدهم در نگرش رهبران نهضت‌های ‌مذهبی با گرایش‌های ‌سوسیالیستی آلمان همچون لوتر و نیکلااشتورک و توماس مونترز تأثیر گذاشت. نوشته او در شکل گیری نظریه کمونیسم، خاصّه در نیمه دوم قرن هیجدهم تأثیر بسیار عمیقی داشت. بنابراین چنان که برخی نیز گفته اند، اتوپیا «مولود احتیاج زمانه خویش بود که مقاومت و حتی عصیان در مقابل بی‌تحرکی جامعه‌ای کهنه و راکد را طلب می‌کرد.»

مور در مشهورترین و جنجال برانگیز کتاب خود، آرمان شهر، جزیره ای آرمانی را به تصویر می کشد که در آن، هزاران نفر در صلح و آرامش در کنار یکدیگر زندگی می کنند، مردان و زنان همگی تحصیل کرده هستند، و تمام امکانات موجود به همه ی افراد تعلق دارد. مور در این اثر جاودان به کاوش در تئوری های مربوط به جنگ، اختلاف نظرهای سیاسی، ستیزه های اجتماعی و توزیع ثروت می پردازد و تصویری از زندگی عاری از ترس، ظلم، خشونت و رنج مردم این جزیره را خلق می کند. کتاب آرمان شهر که در اصل به لاتین نوشته شد، نقیضه ای بر شرایط اروپا در قرن شانزدهم نیز هست و با تأثیرگذاری خارق العاده ی خود، ژانر داستان های آرمان شهری امروزی را به وجود آورده است.

اتوپیا در حالی پرآوازه شد که مور پیشتر ادعا کرده بود این کتاب را صرفاً برای سرگرمی نوشته و قصد نداشته است آن را در اختیار خوانندگان قرار دهد. این در شرایطی است که از اراسموس که بر چاپ آن نظارت داشت، سپاسگزاری می‌کند. اتوپیا با موقعیت ویژه انگلستان در آن زمان بیگانه نیست؛ انگلستان در آن زمان پایان جنگ‌های ‌‌صد ساله و آغاز جنگ‌های ‌‌داخلی را تجربه می‌کرد؛ از یک طرف اشراف و ثروتمندان برای به دست آوردن قدرت سلطنتی در کشمکش بودند، و از طرف دیگر وضعیت اقتصادی در حال تغییر بود؛ بازرگانان و تجار برای دامداری افسار گسیخته و تولید پشم و صادرات آن به کمک اشراف و ثروتمندان توانستند مزارع کشاورزی را از روستاییان بگیرند و به مراتع تبدیل کنند. کشاورزی به یکباره از رونق افتاد و کشاورزان بیکار و با تنگی معیشت روبرو شدند. در نتیجه، گروهی از آنان آواره و گروهی که ده‌ها هزار نفر را بالغ می‌شد، توسط حکومتها به مرگ محکوم شدند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مهلت نوشتن پاسخ معادله تمام شد!

دکمه بازگشت به بالا