«نئورئالیسم چیست؟» کتابی است به قلم کامران شیردل(۱۳۱۸-)، مترجم، کارگردان و مستندساز ایرانی. هرچند آشنایی نگارنده با سینمای نئورئالیسم ایتالیا، از طریق دیدن چند فیلم مهم و اساسی – از جمله دزد دوچرخه، معجزه در میلان، رم شهر بیدفاع، آنّا، برنج تلخ و… – به سالهای دور ۱۳۳۵-۱۳۳۴ (۱۹۵۶-۱۹۵۵) و به جلساتی که اغلب توسط هوشنگ کاووسی در سینما رویال یا کریستال برگزار میشد، بازمیگردد اما این شیفتگی و دلباختگی از همان زمان ورودم به شهر رم (خرداد ۱۳۳۶ – ژوئن ۱۹۵۷) که به منظور تحصیل در رشته معماری و شهرسازی انجام گرفت به شکلهای گوناگون و با جدیت و استمرار دنبال شد. مطالعه مقالات، نقدها، رسالات، تحقیقات، کتب تاریخی مربوطه و گردآوری برنامهریزی شده و دقیق آنها و از همه مهمتر دیدن آثار سینمایی نئورئالیسم که تقریبا به صورت دائم در سینماهای بیشتر درجه دو یا درجه سه و سالنهای مهجور و ارزان وابسته به کلیساهای شهر رم نمایش داده میشدند، خاطرهای بس عزیز، ارزشمند و فراموشنشدنی است. محتوای اصلی متون این کتاب در واقع خلاصه و چکیدهای از انبوه مطالب و یادداشتهایی است که در آن روزگاران تهیه و تدوین میگردید و سپس طی سالها با مراجعات مکرر به کتب تاریخ سینمای ایتالیا (بهویژه اثر معروف کارلو لیتزانی) و مجموعه مطالعات و دستاوردهای بخش پژوهشهای تاریخی جشنوارههای بینالمللی فیلم ونیز پزارو و لوکارنو و دیگران مورد ارزیابی مجدد قرار میگرفت و به روز میشد. بخش عمدهای از این مجموعه قبلا در کلاسهای معرفی سینمای نئورئالیسم که در بهمن و اسفند ماه ۱۳۶۲ در انجمن فرهنگی ایتالیا با حمایت سینما تک ملی ایتالیا (رم) و مرکز تجربی سینمایی رم برگزار شد به سمع و نظر علاقهمندان رسیده است.
نئورئالیسم عنوان مکتبی سینمایی با گرایش اجتماعی است و با نگاهی مردم گرا و منشی شکوهمندانه در رثای رنج و مصائب انسانی که همزمان با پایان جنگ خونین جهانی دوم در ایتالیا متولد شد،هرچند که ریشه ای کهن تر دارد. مکتب نئورئالیسم طی ده سال اول عمر پر بار خود کارگردانان و آثار سینمایی مهمی را در دامن خود پرورش و تحت تاثیر قرار داد که نام هایی چون بونوئل،د اولیورا،رنوار،روسلینی،دسیکا،ویسکنتی،زاواتینی،جرمی،مونیچلی،و بعدها موج نوی سینمای فرانسه،المی،آنتونیونی،پتری،رزی،اوزو،و…بسیاری دیگر از این جمله اند. این کتاب به بررسی خاستگاه،سبک،نگرش و تاریخ اجمالی اولین دهه و این نهضت هنری بزرگ می پردازد.
نئورئالیسم، یک شیوه نگرش متمرکز بر انسان است و به عنوان یک جنبش سینمایی با گرایش اجتماعی در تاریخ سینما معرفی میشود. این جنبش، با دیدگاه مردممحور و به شکوهمندی در معرض تجربهها و رنجهای انسانی میپردازد. «آندره بازن»، یک کارگردان سینمایی با استعداد و پرستار نهضت نئورئالیسم، در دوران پس از پایان جنگ جهانی دوم در ایتالیا متولد شد. این نهضت هنری اصولا قدیمیترین ریشههایی دارد، اما در دهه اول تأسیس خود، با تأثیر بسزایی بر کارگردانان و آثار مهم سینمایی آمادهسازی کرد. این دهه اول، نامهایی چون بونوئل، دوولوس، رنوار، روسلینی، دسیکا، ویسکنتی، زاواتینی، جرمی، مونیچلی و بعدها تا موج نوی سینمای فرانسه، المی، آنتونیونی، پتری، رزی، اوزو، کوروساوا، اوشیما، رای، مرینال سین، ایلماز یونی، برادران تاویانی، وایدا، فورمن، فروغ فرخزاد، مهرجویی، کیارستمی، پناهی، نادری، فرهادی، بحرانی و بسیاری دیگر را در خود جای داد. این کتاب به بررسی ریشهها، سبک، دیدگاه و تاریخ اولین دهه این جنبش هنری بزرگ میپردازد.
فهرست مطالب کتاب
پیشگفتار
بخش اول: تعریف و خاستگاه نئورئالیسم
بخش دوم: روبرتو روسلّینی
بخش سوم: فیلمهای دوران بعد از جنگ
بخش چهارم: فیلمهای طنز و کمدی
بخش پنجم: لوکینو ویسکنتی و ویتوریو دسیکا
بخش ششم: گسترش نئورئالیسم – نئورئالیسم و بورژوازی
بخش هفتم: دو فیلم مهم و ظهور علائم یک بحران
بخش هشتم: بازگشت به مبدأ و زاواتینی
بخش نهم: نئورئالیسم و تاریخ – نئورئالیسم، مذهب و معنویت
بخش دهم: فدریکو فلّینی – آینده نئورئالیسم و تاثیرات آن
پیوستها
فیلمهای کوتاه
پیشگامان
فهرست فیلمهای بلند
فهرست فیلمهای کوتاه
درباره نویسنده
کامران شیردل (زاده ۱۳۱۸ در تهران)، مترجم، کارگردان و مستندساز ایرانی است. او از افراد تأثیرگذار بر موج نوی سینمای ایران است. وی هنگامی که ۱۸ سال داشت برای ادامه تحصیل به ایتالیا رفت و در رشته معماری و شهرسازی در دانشگاه رم مشغول به تحصیل شد. به خاطر علاقه به سینما در سال چهارم تحصیل، در کنکور مرکز تحقیقات سینمایی رم شرکت کرد و به عنوان نخستین ایرانی پذیرفته شد. وی در مدت چهار سال و زیر نظر اساتیدی مانند نانی لوی (کارگردانی)، ماریا رزادا (تدوین)، جولیو چزاره کاستلو (تحلیل فیلم) و مونته سانتی (تاریخ سینما) سینما را آموخت. در این مؤسسه جلسات بحث و گفتگو میان دانشجویان و کارگردانان معتبری چون پیر پائولو پازولینی، میکلآنجلو آنتونیونی، فدریکو فلینی، روبرتو روسلینی، روبر برسون، اورسن ولز، رنه کلر و… برگزار میشد. شیردل در سال ۱۳۴۳ و با ساختن فیلم آئینهها به عنوان پایاننامه تحصیلی خود، از مرکز تحقیقات سینمایی رم فارغالتحصیل شد.
