در سال های جنگ جهانی اول وقتی ایران علی رغم اعلام بی طرفی، ناجوانمردانه به میدان جنگ دول درگیر تبدیل و دچار قحطی بزرگ شد، سینمای ایران چون طفلی کور و کر و لال بود که هیچ تصویری از آن دوران را ضبط و ثبت نکرد. و این ادبیات و بالاخص شاعران بودند که عَلَم مبارزه با ظلم و استکبار جهانی را با اشعارشان بلند کردند. شاعرانی چون صغیر اصفهانی، ادیب الممالک فراهانی، ملک الشعرای بهار و.. که در میانشان نام کمتر شنیده شده ی “حسن وحیددستگردی” اهمیت بالایی دارد.
وحیددستگردی اخبار روز اعم از نحوه شکل گیری جنگ، عاملان و اهداف آن ها را در اشعارش می گنجاند، اشعار را به دراویش می داد و آن ها چون دوره گردانی آوازخوان آن را به گوش مردم می رساندند.
کم کم موج آگاهی، مردم خفته را بیدار می کرد تا همانطور که وحیددستگردی در اشعارش گفته بود تحت لوای اسلام با متجاوز بیگانه بجنگند. همین امر موجب وحشت استعمارگران و صدور دستور دستگیری او شد. وحیددستگردی برای حفظ جان خود ناچار به چهارمحال و بختیاری مهاجرت کرد اما در آنجا هم دست از مبارزه نکشید. “ره آورد وحید” سوغاتی روزهای او در تبعید است که در آن تاریخچه وقایع اصفهان و جنوب در جنگ جهانی اول را به شکل اشعار ضد استعماری بازگو کرده است.
چکامه هایی چون “درویش یورشی” با ذکر موقعیت ایران در جنگ و تشویق مردم به مبارزه علیه استعمار و “نارنجک” با ذکر جزئیاتی چون نام ادوات جنگی و یا ژنرال های شرکت کننده در جنگ خبر از تسلط و میزان آگاهی او از شرایط جنگ جهانی اول می دهد. در “نوریه” بازگشت آیه الله نورالله اصفهانی روحانی مبارز از تبعید را تهنیت گفته است. و در پایان نیز برخی اشعار آزادی خواهی و مبارزه با استبداد او در زمان مشروطه آمده است.
وحید دستگردی (۱۲۵۸–۱۳۲۱)، محمدحسن متخلص به وحید و معروف به وحید دستگردی یکی از شاعران و سخنوران اواخر سده نوزدهم و اوایل سده بیستم ایران است.
ج‍ل‍د اول این ک‍ت‍اب ض‍م‍ی‍م‍ه سال ن‍ه‍م مجله ارمغان در سال ۱۳۰۷ ب‍چ‍اپ رس‍ی‍ده و ج‍ل‍د دوم آن ض‍م‍ی‍م‍ه سال س‍ی‍زده‍م مجله ارمغان چاپ شده است
زندگینامه:
وحید دستگردی در ۱۲۹۸ هجری قمری برابر با ۱۲۵۸خورشیدی در روستای دستگرد اصفهان متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در زادگاهش فراگرفت و در پانزده سالگی به اصفهان رفت و در مدرسه میرزا حسن علوم ادبی و علوم دینی را آموخت. در آغاز نهضت مشروطیت به جرگه آزادی‌خواهان پیوست و شعرهای و مقاله هایی در این زمینه در روزنامه‌های اصفهان منتشر می کرد. دستگردی در آغاز جنگ بین‌الملل اول، روزنامهٔ درفش کاویان را در اصفهان منتشر نمود. او همچنین با روزنامه‌های پروانه، زاینده‌رود و مفتش ایران نیز همکاری می کرد. در ۱۳۳۸هـ.ق. به تهران آمد و انجمن ادبی ایران و انجمن ادبی حکیم نظامی را تأسیس کرد و همچنین درسال ۱۲۹۸ شمسی مجله ادبی ارمغان را در تهران تأسیس کرد که مدت بیست و دو سال (با فواصل) منتشر می‌شد. در همین دوران جلسات درس و بحث دایر کرد و کتاب‌های بسیاری تصحیح و تحشیه و چاپ کرد. وحید در اوایل ورود خود به تهران در حلقهٔ مریدان صفی علی شاه درآمد. وی مدتی در ادارهٔ “انطباعات وزارت معارف” مشغول کار شد. وحید دستگردی در شعر ابتدا “لمعه” تخلص می کرد، ولی بعدها تغییر تخلص داد. در ۸ دی ۱۳۲۱ خورشیدی در ۶۴ سالگی در تهران درگذشت و در امامزاده عبدالله شهرری دفن شد.
بخشی از قصیده معروف وحید دستگردی که در وصف اصفهان سروده است:
به زاد و بوم جی اندر شتافتم از ری / چنان به شوق، که کودک به جانب مادر
سواد شهر صفاهان چو گشت سرمه چشم / به هرچه دید دگرگونه آمدش به نظر
شکسته‌باره از این پیش بود و تنگ فضای / کنون درست و قوی‌باره است و پهناور
همیشه بوده هنر کودک اصفهان مادر / اگر نبود صفاهان نبود فضل و هنر
آثار:
تصحیح و تحشیه خمسه حکیم نظامی
تصحیح و تحشیه دیوان جمال‌الدین
تصحیح و تحشیه دیوان بابا طاهر
تصحیح و تحشیه دیوان هاتف اصفهانی
تصحیح و تحشیه دیوان ادیب‌الممالک
تصحیح و تحشیه دیوان قائم‌مقام فراهانی
تصحیح و تحشیه تذکره نصرآبادی
تصحیح و تحشیه تحفه سامی
