کتاب مکتب های ادبی به قلم رضا سید حسینی، نویسنده و از چهره های تاثیرگذار امر ترجمه، نخستین بار در سال ۱۳۳۴ منتشر شد و سپس بارها به تجدید چاپ رسید، اکنون چاپ بیستم این اثر دو جلدی توسط انتشارات نگاه در اختیار خوانندگان قرار گرفته است.
اما مکتب ادبی چیست؟ به طور کلی مکاتب ادبی به جمع ویژگی ها و نظریاتی که در نتیجه ی فرهنگ، اجتماع و سیاست یک بازه ی تاریخی در ادبیات کشور یا منطقه ای ایجاد شده، اطلاق می شود. این ویژگی های مشترک در آثار اهل قلم نمود یافته و سپس به طور جداگانه با ضوابط و آیین های تعریف می شود و پیروان خاص خودش را پیدا می کند و آثاری که مربوط به یک سبک یا مکتب اند از آثار دیگر نویسندگان مجزا می شوند. این ویژگی ها یا به اصطلاح معروف ایسم ها از جمله موارد مهمی است که در زمینه ی نقد و بررسی آثار ادبی مورد توجه قرار می گیرد و جز استانداردهای ارزیابی و نقد مجسوب می شود.
در کتاب مکتب های ادبی شامل بررسی تعدادی از مهم ترین این مکاتب هستیم که در جلد نخست آن باروک، کلاسیسم (اصول ادب و هنر و فلسفه ی روم و یونان)، رمانتیسم که اساس آن تخیل و احساس با تاکید بر فردگراییست، رئالیسم یا واقع گرایی، ناتورالیسم یا طبیعیت گرایی و هنر برای هنر و مکتب پارناس به چشم می خورد.
تولد ادبیات جدید، سمبولیسم یا نماد گرایی، مکتب هایی از سمبلیسم، تحول مکاتب در روسیه، اکسپرسیونیسم یا تعبیرگرایی که ابتدا در نقاشی ایجاد شد و سپس به ادبیات ورود کرد، کوبیسم، دادائیسم که هرگونه اصول و قاعده را مضحک می دانستند، سورئالیسم که آنچه ماورای واقعیت است را بر مبنای خیال و سر ضمیر ارائه می کند، اگزیستانسیالیسم ، تئاتر نو و در نهایت دگردیسی رمان در جلد دوم این کتاب مورد بررسی قرار گرفته است.
رضا سیدحسینی مهر سال ۱۳۰۵ در اردبیل به دنیا آمد.وی بعد از گذراندن تحصیلات مقدماتی به مدرسه پست و تلگراف تهران رفت و مشغول تحصیل در رشته ارتباطات دور شد.سیدحسینی سپس برای تکمیل مطالعات خود به پاریس رفت و مدتی نیز در دانشگاه U.S.Cآمریکا به تحصیل فیلمسازی پرداخت.بعد از چندی به ایران بازگشت و به فراگیری عمیق تر زبان فرانسه و فارسی نزد اساتیدی همچون عبدالله توکل، پژمان بختیاری، دکتر ناتل خانلری پرداخت.سید حسینی طی دوره های متمادی سردبیری مجله سخن را به عهده داشت، در اداره مخابرات و رادیو و تلویزیون…
قسمت هایی از کتاب مکتب های ادبی:
من این کتاب را در آغاز به عنوان راهنمای ساده و فهرست وار برای آشنایی با «ایسم» های گوناگون ادبی نوشته بودم به امید اینکه در آینده، اساتید متخصص، نویسندگان و محققان آثار کامل تری در این مورد ارایه کنند، اما چنین نشد و کتاب به عنوان یگانه منبع و حتی کتاب درسی درباره مکتب ها باقی ماند.
از انتشار چاپ دوم «مکتبهای ادبی» که فصلی با عنوان «نظر اجمالی به ادبیات قرن بیستم و درهم ریختن مکتبها» به آن اضافه شده بود، اکنون سیواندی سال میگذرد. در آن مقاله، ادبیات جهان در نیمه اول قرن بیستم، ادبیاتی خوانده شده بود که: «هیچگونه وجه مشترک و توازن و اتفاق نظر ندارد» و اضافه شده بود که: «قرن بیستم را، دورۂ زوال مکتبها مینامند و حتی به عقیده بسیاری از سخن سنجان، شاید دیگر (مکتب) تازه ای در ادبیات به وجود نیاید.
درباره مکتب های ادبی جلد 2:
تأثیرگذارترین این شاعران شارل بودلر است که او را «پدر سمبولیسم» مینامند. او که شیفته آثار و سبک ادگار آلنپو (۱۸۰۹-۱۸۴۹) شده و اشعار و داستانهای او را به فرانسه ترجمه کرده است، بیشتر به فلسفه هنر میاندیشد، در واقع او فقط شاعر نیست، بلکه نظریهپرداز و منتقد است و برای نخستین بار پنداشت خاصی را از «بوطیقا» ارائه میدهد که خلاقیت شاعرانه باید دقیقاً بر پایه آن بنا شود. رومانتیسم و پارناس نه در این فکر بودند که شعر چیست و نه سعی کرده بودند که آن را از آنچه شعر نیست جدا کنند، زیرا شعر بیشتر از آنکه سرمستی درون باشد، میدان اندیشه است. ضمناً فوران احساسات و آموزش فلسفی هم در قلمرو شعر نیست. علاوه بر آن، شعر شرح و توصیف و نکتهپردازی هم نیست. واقعیت به خودی خود، «پیوسته زشت» است. طبیعت قاموسی است در دست شاعر که بودلر او را «مترجم و رمزگشای همانندیهای جهانی» مینامد. کار شاعرانه حقیقی تخیل است، نه به عنوان آفریدن جهانی خیالی، بلکه کشف «فوق واقعیتی» که در دنیا وجود دارد، اما تنها ذهنهائی با قدرت خاص میتوانند آن را کشف کنند. اذهانی که میتوانند دنیا را نه آنچنان که مینماید، بلکه آنچنان که همانندیهای غیرمنتظره احساسهای خودشان و روابط باز هم ژرفتر بین محسوسات و ذهنیات، با شگرفی هیجانانگیزشان و با «وحدت مرموز»شان نشان میدهند. هر شیئی میتواند به یک حالت روحی وابسته باشد و در این صورت است که در نظر ما همچون «مظهر همه ژرفای زندگی» جلوه میکند. اندیشه «همانندی جهانی» تازه نیست، از فلسفه فیثاغوری و افلاطونی گرفته تا عرفان اسلامی و در ادبیات قرن شانزدهم اروپا و در رومانتیسم نیز حضور دارد. رومانتیکهای آلمانی آن اندیشه عرفانی «عالم کبیر» و «عالم صغیر» را یکبار دیگر زنده کرده بودند و به جای اعتقاد به دوگانگی انسان و جهان، سخن از نوعی «وحدت وجود» میگفتند و این که همه چیز به وحدتی که از آن جدا شده است باز میگردد و آن افسانه بهشت گمشده که در آن پیش از سقوط آدم، همه چیز با هم بود. رومانتیکها معتقد بودند که در «ظلمات درونی» شاعران به دنبال آن وحدت اولیه میگردند. نووالیس بیش از هر کسی این نکته را به مفهوم اصلی خودش بیان میکند: «شعر واقعیت مطلق است. هر چیزی هرچه بیشتر شاعرانه باشد، بیشتر حقیقی است.» و نیز میگوید: «هر فرودی در خویشتن، یعنی هر نگاهی به درون خویش، در عین حال صعودی است رو به بالا و نگاه به واقعیت حقیقی خارجی.»
