«تاریخ سینمای ایران 1297 تا 1357» نوشتهی جمال امید، اثری مرجع و جامع دربارهی تاریخ سینمای ایران است. این کتاب تاریخ سینمای ایران را از آغاز تا شروع انقلاب بررسی میکند. در این جلد او از ابتدای ورود سینما به ایران در سال 1297 کار را آغاز میکند و تا آستانهی انقلاب در سال 1357 سینمای ایران را از جنبههای مختلف بررسی میکند. نویسنده اطلاعات جامعی دربارهی تاریخ سینمای ایران، فیلمها، کارگردانان، و تحولات این هنر در این سالها ارائه میدهد.
کتاب در 18 فصل تدوین شده است. پیدایش و بهرهبرداری،اوانس اوگانیانس، عبدالحسین سپنتا، رکود، تولد دوم،… و دیگران میآیند، سالهای تکرار، رونق و رکود، ده سال تا سقوط، سینمای مستند، سانسور، دوبلاژ، انتشارات سینمایی، کانون فیلم، جشنوارهها، تفرقه، عوارض و اتحادیه، تلویزیون، کانون پرورش فکری و سینمای آزاد عناوین فصلهای این کتاب هستند. آلبوم عکسهایی مربوط به هر دوره از تاریخ سینمای ایران نیز در انتهای فصلها آمده است.
این کتاب علاوه بر مقدمهی مولف یک پیشگفتار و یک مقدمه هم دارد. پیشگفتار نوشتهی سید محمد بهشتی از پایهگذارن سینمای بعد از انقلاب است. او در این پیشگفتار مروری داشته بر ورود سینما به ایران در دوران قاجار. مقدمه نیز نوشتهی پرویز دوایی منتقد صاحبنام و محبوب ایرانی است. او نیز با قلم و زبان خاص خودش مطلبی دربارهی تاریخ سینما در ایران و کار بزرگ جمال امید نوشته که خواندنی و جذاب است. او مینویسد: «اگر سینما، به درستی، آئینهی روشن بازتابندهی چهرهی روحیات یک ملت باشد، این چهره باید کمکم از پشت پردهی ابهام به دربیاید، خطوط آن مشخصتر شود، که بر آن نگاه کنیم و خودمان را بهتر بشناسیم؛ خودی که هستیم، که بودهایم، و شاید چندان برازنده هم نبودهایم، منتها همین است که هستیم، هر چه هستیم.»
جمال امید نیز در مقدمه چالشها و دغدغههای خودش را از تالیف این کتاب بیان میکند. او برای نوشتن این کتاب نزدیک به ربع قرن وقت صرف کرده است و کوشیده تا تحقیقی جامع و کامل از آنچه در سینمای ایران روی داده، به دست بدهد.
«تاریخ سینمای ایران» کتابی مرجع دربارهی تاریخ سینمای ایران است که برای پژوهشگران، منتقدان، و علاقمندان به سینمای ایران مفید و راهگشاست.
«تاریخ سینمای ایران 1358 تا 1369» در واقع جلد دوم کتاب تاریخ سینمای ایران نوشتهی جمال امید است. او فعالیت مطبوعاتی خودش را از سال 1343 شروع کرده است و سال ها نیز در کارهای اجرایی سینما فعال بوده است، اما فعالیت عمدهی او کار بر روی تاریخ سینمای ایران است و تاکنون کتابهای متعددی در این زمینه تالیف کرده است که این کتاب یکی از این کتابهاست.
سال 1358 مقطع مهم و حساسی نه تنها در جامعه ایران بلکه در سینما ایران نیز هست. در سینما همهچیز سردرگم و در حال تعلیق است و نیاز به ایجاد بنایی جدید است. تعداد اندکی از سینماگران قبل از اتقلاب در سالهای اول انقلاب دست به ساخت فیلمهایی میزنند که گمان میکنند مطابق ایدئولوژی حاکم است و به آنها امکان ادامهی فعالیت را میدهد. اما بسیاری از این فیلمها رنگ پرده را نمیبینند و یا اکرانهای محدودی دارند. بعدتر نیز به خاطر رعایت نکردن مسئله حجاب بسیاری از این فیلمهای بایگانی میشوند.
در این مقطع سینمای ایران نیاز به خونی تازه دارد؛ فیلمسازانی تازه نفس و سینمایی از نوع دیگر، سینمای ایران نیازمند یک انقلاب است؛ همه چیز باید تغییر کند. نوع نگاه، نوع قصهها، بازیگران و کارگردانها. کمکم سینمایی جدید در این محیط تازه و تا حد زیادی گلخانهای جوانه میزند. جمال امید در این جلد از تاریخ سینما با جزییات به این تحولات میپردازد.
مولف کتاب همهی فیلمهای تولید شده در این دوره را به طور کامل و با جزییات معرفی و بررسی میکند. سازندگان و دستاندرکار فیلمها را معرفی و علاوه بر این شرایط تولید فیلم و موقعیت فیلمسازی در این دورهی حساس را نیز تشریح میکند.
از سال 1362 سینمای ایران تقریبا از سرگردانی رها میشود و سر و شکل منظمتر و فکرشدهتری پیدا میکند. در کتاب تاریخ سینمای ایران میتوان این روند را پی گرفت و دریافت که چگونه سینمای نوین ایران در آن سالها پا میگیرد.
«تاریخ سینمای ایران 1358 تا 1369» مرجعی کامل و جامع دربارهی سینمای ایران از نخستین روزهای پس از انقلاب تا سال 1369 است. جمال امید در طی سالهای طولانی با تحقیق و جستجو توانسته است چنین مرجع کاملی را فراهم کند که بسیار به کار منتقدان و علاقمندان به سینما و پژوهشگران تاریخ سینما میآید.
درباره نویسنده:
جمال امید (زاده ۱۳۲۵ – رشت) نویسنده، فیلمنامهنویس، روزنامهنگار، منتقد و تاریخنگار سینما اهل ایران است.
وی فعالیت مطبوعاتی خود را از سال ۱۳۴۳ و با نشریه خوشه به سردبیری احمد شاملو آغاز کرد و پس از آن به سردبیری نشریات سینمایی از جمله ماهنامه ستاره سینما و سینما (۱۳۵۵–۱۳۵۸) رسید.
وی عضو هیئت مؤسس و مدیرعامل سابق موزه سینمای ایران نیز بودهاست. او با کتابهای متعددش اولین تاریخنگار سینمای ایران محسوب میشود.
