جنسیت، ناسیونالیسم و تجدد در ایران (دوره پهلوی اول)، فاطمه صادقی

کتاب «جنسیت، ناسیونالیسم و تجدد در ایران» فهم رابطه میان ناسیونالیسم ایرانی و حقوق زنان در ایران را هدف قرار داده است؛ برای این کار، بررسی دوره پهلوی اول – به علت مسلط شدن ایدۀ ناسیونالیسم در ایران از یک سو و رخ دادن تحولاتی در حوزه آموزش و اشتغال زنان و اجرای سیاست کشف حجاب از سوی دیگر- در دستور کار نویسنده قرار گرفته است. کتاب پیرامون این پرسشها نوشته شده است: «آیا ناسیونالیسم پیشرو و منادی حقوق و آزادی زنان در ایران بوده است؟ و آیا گفتمان ناسیونالیسیتی به ویژه در دوره رضاشاه باعث احقاق حقوق و آزادی زنان شده است؟». در پاسخ به این سوالات فاطمه صادقی رابطه میان ناسیونالیسم و زنان را از دو منظر مورد تامل قرار داده: اول از طریق بررسی «گفتمان ناسیونالیستی، یعنی تفکر خاص ایدئولوژیک مبتنی بر مفهوم ملیت و هویت ملی» و دوم «از طریق مطالعه نوع عملکرد دولت ناسیونالیست». در واقع در جنبه نخست، به شیوه تفکرو پیش فرضهای ناسیونالیستی درباره جنسیت پرداخته می شود و در جنبه دوم آمارها و شواهد تغییرات در زندگی زنان جامعه مورد توجه قرار می گیرد.

در کتاب حاضر، تحولات ایجاد شده در زندگی زنان در دوره‌ی پهلوی اول به ویژه از منظر تحصیل و اشتغال، و نیز نگرش برخی از اندیشمندان و نگرش‌های غالب بر گفتمان ناسیونالیستی در خصوص جنسیت، بررسی گردیده است. آن گونه که در کتاب آمده است: “دامنه‌ی این تحقیق، عمدتا دوره‌ی پهلوی اول ( 1320 ـ 1304 / 1941 ـ 1925) را دربرمی‌گیرد که مصادف است با دوره‌ی سلطنت و حکومت رضا شاه تا اشغال ایران به دست قوای متفقین در شهریور 20 این دوره از جهاتی برای زنان دارای اهمیت فراوانی است. زیرا برخی از مهم‌ترین وقایع اثرگذار بر وضعیت زنان در ایران از جمله کشف حجاب، تغییر لباس، تحصیل عمومی بانوان و ….

آیا ناسیونالیسم پیشرو و منادی حقوق و آزادی زنان در ایران بوده است؟ و آیا گفتمان ناسیونالیستی به ویه در دوره رضاشاه باعث احقاق حقوق و آزادی زنان شده است؟ امروزه طرح این پرسش ها و نظایر آنها از جمله مباحث مهمی است که پاسخ به آناها نه تنها در گشودن برخی معماهای مربوط به ناکامی های زنان ایرانی در کسب حقوق و برابری حادز اهمیت است بلکه برای یافتن پاسخی به آن می توان به برخی از کاستی ها و نقاط ضعف و قوت نظام های سیاسی و تحولات اجتماعی ایران معاصر جهت دستیابی به حقوق مدنی و نیل به دموکراسی پی برد.

درباره نویسنده

فاطمه صادقی متولد سال 1349، پژوهشگر علوم سیاسی و فعال حقوق زنان است. او دکترای علوم سیاسی دارد. پدر او صادق خلخالی است. صادقی عضو تحریریه فصلنامه گفتگو است او مدافع جنبش فمینیستی در ایران می باشد. او سابقهٔ تدریس در دانشگاه تهران و دانشگاه آزاد اسلامی کرج را دارد و مدتی نیز در مؤسسه رخداد تازه تدریس می‌کرد. وی هم‌اکنون مشغول تدریس در مؤسسه مطالعات سیاسی-اقتصادی «پرسش» است.

صادقی در سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۰ به عنوان پژوهشگر در مؤسسه بین‌المللی مطالعات اسلام در عصر مدرن (ISIM) و دانشکده علوم سیاسی در دانشگاه آمستردام هلند مشغول به فعالیت بوده‌است.