رضاخان و توسعه ایران، سیدحسین فلاح زاده
«رضاخان و توسعۀ ایران» نوشته سید حسین فلاحزاده(-۱۳۴۲)، پژوهشگر تاریخ معاصر است و به بررسی توسعه در دوره رضاخان میپردازد. عصر پهلوی اول که به دنبال کودتای ۱۲۹۹ش آغاز و چند سال بعد با کنار زدن قاجاریه و تأسیس سلسله پهلوی تحقق یافت از جهات گوناگون قابل بررسی است. این کتاب کوشیده است تا ضمن معرفی اقدامات انجام گرفته در حوزههای گوناگون در دوره مذکور، نسبت آنها را با مقوله توسعه سنجیده و همچنین با معرفی انواع رویکردها به توسعه، نوع رویکرد اتخاذ شده در عصر پهلوی اول به توسعه را بررسی کند. درباره عصر پهلوی اول به نظر میرسد دو دیدگاه در بین نویسندگان وجود دارد. یک دیدگاه که متأثر از عصر پیشین بوده و به گونهای دیدگاهی وابسته به رژیم گذشته است، از عصر رضاخان به عنوان دورهای با شکوه و عظمت یاد میکند؛ دورهای که گویا سراسر عصر ترقی و پیشرفت و نو شدن بوده است. دیدگاه دوم، درست صددرصد در نقطۀ مقابل دیدگاه اول است. بر اساس این دیدگاه، رژیم رضاخان رژیمی صددرصد وابسته، فاسد و غیرمشروع بوده است و در سراسر عمر خود هیچگونه قدم مثبت و اقدام مفیدی در جهت پیشرفت و ترقی این سرزمین بر نداشته است. فصل اول این کتاب، به مباحث نظری و تعریف مفاهیم برجسته اختصاص دارد. در آن فصل ضمن تعریف توسعه و بیان تاریخچه آن، رویکردهای عمده توسعه مورد بررسی قرار گرفتهاند. در فصل دوم به پیشینۀ توسعه در ایران پیش از عصر پهلوی اول با تکیه بر عصر قاجاریه پرداخته شده است. فصل سوم کتاب، به معرفی اجمالی رضاخان و چگونگی روی کارآمدن او میپردازد. فصل چهارم به بعد، به بررسی محورهای توسعه در عصر رضاخان مربوط میشود. فصل چهارم درباره توسعۀ سیاسی است. پس از آن، فصول پنجم و ششم به ترتیب به بررسی توسعه فرهنگی اجتماعی و توسعه اقتصادی دردوره مذکور پرداختهاند.
رضا پهلوی (۲۴ اسفند ۱۲۵۶ – ۴ مرداد ۱۳۲۳) که با نام رضاشاه شهرت دارد و با عنوان رسمی اعلیحضرت همایونی، شاهنشاه خطاب میشد،بنیانگذار دودمان پهلوی بود که از سال ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰ پادشاه ایران بود. او پیشتر، از سال ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۴ وزیر جنگ و از سال ۱۳۰۲ تا ۱۳۰۴ نخستوزیر ایران بود. رضاشاه که تلاش ناکامی در جهت جمهوریخواهی کرد، با پایان دوره قاجار به پادشاهی رسید و با اشغال ایران توسط متفقین مجبور به استعفا و واگذاری پادشاهی به ولیعهدش محمدرضا پهلوی شد.
رضاشاه چه در جایگاه پادشاه و چه در جایگاه نخستوزیر و وزیر جنگ، کارهایی کرد که برخی از آنها عبارتاند از:
حفظ تمامیت ارضی ایران.
ساخت راهآهن سراسری ایران (از دریای خزر تا خلیج فارس)
راهسازی سراسری در کل کشور
ساخت جاده مخصوص پهلوی (خیابان ولیعصر کنونی در تهران)
متحدالشکل کردن لباس مردان، دستور به سر گذاشتن کلاه پهلوی به جای دستار و فینه و اجباری کردن کت و شلوار و کفش مردانه به جای لباسهای سنتی در سال ۱۳۰۳ خورشیدی (در پست نخستوزیری)
کشف حجاب اجباری (تغییر لباس زنان از پیچه و روبند به لباس و کلاه فرنگی و بازکردن صورت)
تهیه و تصویب نخستین قانون مدنی ایران
بنیانگذاری ثبت اسناد
اجباری کردن برگزیدن نام خانوادگی و صدور شناسنامه
لغو کاپیتولاسیون (مربوط به معاهده ترکمانچای)
این کتاب کوشیده است تا ضمن معرفی اقدامات انجام گرفته در حوزههای گوناگون در دوره مذکور، نسبت آنها را با مقوله توسعه سنجیده و همچنین با معرفی انواع رویکردها به توسعه، نوع رویکرد اتخاذ شده در عصر پهلوی اول به توسعه را بررسی کند.
