معرفی کتاب رئالیسم عرفانی
این مجموعه به بررسی تفاوت ها و شباهت های میان تذکره نگاری تصوف با رئالیسم جادویی روی آورده، رئالیسم عرفانی یا صوفیانه را به طور دقیق تبین نموده، شاخصه های اصلی آن را ذکر کرده، کلیاتی از رئالیسم جادویی و تذکره نگاری تصوف ارائه کرده و به مقایسه این دو از منظر ساختاری و مبنایی پرداخته است. نویسنده با تاکید بر آثار مارکز مقایسه را صورت داده و در پی دست یابی به یک مکتب داستانی بومی منطبق با فرهنگ، دین، فلسفه و عرفان کشورمان گام برداشته است.
کتاب رئالیسم عرفانی اثر محمد رودگر انتشارات سوره مهر نویسنده پس از یک دوره مستمر آموزش و تحقیق در زمینه ادبیات داستانی درمی یابد که آنچه امروزه ادبیات داستانی ایران از آن رنج می برد، فقدان واقع‌گرایی(رئالیسم) خاص ایرانی برگرفته از فرهنگ و هنر اصیل این سرزمین است. از این روی در صدد آن برآمد که با مطالعات فراگیر، خود را به آن نوع واقع‌گرایی نزدیک سازد. نگارنده این نوع واقع‌گرایی را در فلسفه و عرفان ایرانی-اسلامی مستتر یافت. از این رو رشته عرفان اسلامی را برگزید و همزمان با مطالعات نظری، به طور عملی سعی کرد برای اولین بار، آثاری را خلق کند که با شاخصه‌های این نوع واقع‌گرایی بومی‌سازی‌شده نزدیک باشد؛ رمان‌هایی چون دیلمزاد و دخیل هفتم که در عرصه ادبیات داستانی-عرفانی ایران بسیار موفق ظاهر شده‌اند و مضمامین، شگردها و رویکردهای جدید و حرف‌های نوی برای گفتن داشته‌اند. نگارنده وقتی موفقیت‌های دلگرم‌کننده این آثار را دید، بر آن شد که مبانی نظری و شاخصه‌های اساسی این نوع واقع‌گرایی را چه در ساختار و چه در مبنا بررسی و با نزدیک‌ترین جریان ادبی دنیای معاصر(رئالیسم جادویی) مقایسه نماید. اثر پیش رو، حاصل این پژوهش‌ها و کنکاش‌هاست.
برشی از کتاب رئالیسم عرفانی :
امروزه بر همگان ثابت شده است که رئالیسم جادویی یک حقیقت سیال است که هنرمندان جهان باید آن را در قالب فرهنگی خاص خود ریخته، بومی‌سازی نمایند. کافکا از این شیوه برای معرفی فرهنگ بومی خود بهره گرفت، امثال گونترگراس از آن برای ثبت باورهای سرزمینی خویش مدد گرفتند و نویسندگان آمریکای جنوبی، بخصوص مارکز نیز از این ساختار به خوبی در راه ترویج مفاهیم ارزشی خویش بهره جستند. مارکز کسی بود که چهره واقعی مردمانی تنها و فراموش‌شده در کلمبیا، مکزیک و کاراییب را به جهانیان شناساند. حال که بیشترین مشابهت‌ها میان این شیوه و متون تذکره صوفیانه وجود دارد، این نوشتار قدمی است در ارائه یک الگوی بومی‌شده از رئالیسم جادویی مبتنی بر فرهنگ عرفانی- ایرانی. دست‌یابی به یک الگوی ادبی تحت عنوان رئالیسم جادویی بومی‌شده با متون تذکره‌نویسی تصوف، می‌تواند آغازی خوبی باشد برای بروز و ظهور یک مکتب ایرانی- اسلامی، تحت عنوان «رئالیسم عرفانی(صوفیانه)».
معرفی کتاب رئالیسم عرفانی از زبان نویسنده :
عناصر داستانی موجود در حکایات تذکره‌های تصوف دقیقاً مطابق با ساختار رئالیسم جادویی نیستند و طبیعی است که با یکدیگر متفاوت باشند، ولی با این حال، نزدیک‌ترین متون ادبی به ساختار این شیوه ادبی هستند. در بخش «مقایسه ساختاری» همچنین به برترین شگرد رئالیسم جادویی اشاره می‌شود که همانا «شگرد باورپذیری» است. تذکره‌نگاران صوفی نیز به باورپذیر جلوه دادن کرامات و خوارق عادات توجه بسیار نشان داده‌اند. و اما در «مقایسه مبنایی» از آنجا که رئالیسم جادویی به درآمیختگی رئال با جادو و خیال تأکید دارد، دیدگاه صوفیه درباره عالم مثال و خیال مطرح می‌شود. همچنین مهم‌ترین بحث در رئالیسم جادویی، جادو و خوارق عادات است و در تذکره‌نگاری تصوف، کرامات اولیاست که مبنای تصوف در این باره نیز بیان می‌گردد. در نهایت مشخص می‌شود که شباهت‌های آثار نویسندگانی چون مارکز با تذکره‌های صوفیانه، بیشتر به ساختار و تکنیک‌های داستانی این متون مربوط است. مبانی تصوف که در تذکره‌های عرفانی به طور کامل جریان دارد و صوفیه با توجه به این مبانی به ساختار روایی- داستانی خاص خود رسیده‌اند، آنچنان مدّ نظر رئالیسم جادویی نبوده است.
درباره نویسنده:
محمد رودگر، سال 1357 در قم متولد شده است. او عضو کانون طلاب داستان‌نویس است و از نویسندگان باتکنیک در عرصۀ دفاع مقدس محسوب می‌شود. از او داستان‌های کوتاه بسیاری در نشریات سراسری به چاپ رسیده است. رمان «دیلمزاد» اولین اثر داستانی رودگر بود که توسط مؤسسۀ فرهنگی و هنری شهرستان ادب به چاپ رسید و چندین جایزه را نصیب مولف آن کرد، از جمله برنده جایزه کتاب سال داستان دفاع مقدس، برگزیده جشنواره داستان انقلاب، برگزیده جایزه گام اول، و نیز نامزد جایزه کتاب فصل جمهوری اسلامی شد.
فهرست مطالب کتاب
پیشگفتار
بخش اول: کلیات
چرا این موضوع؟!
تعریف‌ها و تقسیم‌ها
عرفان
تصوف
حکایت
داستان رمزی
داستان
رمان
عناصر داستان
کلیاتی از تاریخچه داستان و تذکره در تصوف
قصص قرآن
قصه و داستان در روایات
قصه و داستان در تصوف
1. احمد غزالی
2. خواجه عبدالله انصاری
3. مولوی
تذکره‌نگاری و انواع آن در تصوف
شاخص‌ترین تذکره‌های تصوف
علل رواج تذکره‌نگاری در تصوف
عطار و داستان
کلیاتی از مکاتب داستانی و رئالیسم جادویی
رئالیسم
سوررئالیسم
رئالیسم جادویی
تفاوت رئالیسم جادویی با رئالیسم
تفاوت رئالیسم جادویی با سوررئالیسم
تفاوت رئالیسم جادویی با رئالیسم شگفت‌انگیز
شاخصه‌های رئالیسم جادویی
الف) شاخصه‌های ساختاری
ب) شاخصه‌های مبنایی
داستان‌نویسان رئالیسم جادویی
مارکز و آثارش
آمریکای لاتین و کلمبیا
رئالیسم جادویی در ایران
ارتباط رئالیسم جادویی با تصوف و ایران
منابع مورد بحث
بخش دوم: مقایسه ساختاری
مقایسۀ عناصر
1. پیرنگ
2. شخصیت
3. کشمکش
4. صحنه (زمان مکان)
5. گفت‌وگو
6. درونمایه
درونمایۀ ضداستعماری
درونمایۀ نیهیلیستی
رازآلودگی مضمون
7. روایت
8. زبان و نثر
9. رمز و نماد
شگرد باورپذیری (منطق روایت)
الف) باورپذیری در رئالیسم جادویی
ب) باورپذیری در تذکره‌های تصوف
جمع‌بندی مبحث شگرد باورپذیری
بخش سوم: مقایسه مبنایی
الف) عوالم واسط (مثال و خیال)
عالم مثال و عالم خیال
مثال و خیال از منظر بزرگان عرفان اسلامی
1. سهروردی
2. ابن‌عربی
3. ملاصدرا
عالم مثال، عالمی ایرانی اسلامی
ثمرۀ مثال و خیال در هنر و ادبیات
تعدد عوالم، توازی یا توالی؟
هنر داستان، تجسم خیال است
نتیجۀ بحث مثال و خیال
ب) کرامات
تعریف کرامات و انواع آن
فرق معجزه و کرامت با سحر
اثبات و تعلیل کرامات
چگونه کرامات را بپذیریم؟!
فهرستی از کرامات صوفیه
فهرستی از عناصر خارق عادت در آثار مارکز
نتیجۀ بحث (مقایسۀ مبنایی خوارق عادات رئالیسم جادویی با کرامات)
بخش چهارم: رئالیسم عرفانی (صوفیانه)
رئالیسم صوفیانه و عرفانی چیست؟
شاخصه‌های رئالیسم عرفانی
جمع‌بندی پایانی
فهرست منابع
